KK Law - Ιωάννα Ν. Κανταρτζή & Παναγιώτα Γ. Κάρδαρη
Δικηγορικό Γραφείο
Ιωάννα Ν. Κανταρτζή
Δικηγόρος, MA, LLM
Παναγιώτα Γ. Κάρδαρη
Δικηγόρος, LLM

Βασικές Έννοιες

Αειφόρος / Βιώσιμη Ανάπτυξη

Αναπτυξιακή διαδικασία, που διασφαλίζει, παράλληλα, την οικονομική μεγέθυνση, την κοινωνική ισότητα και την περιβαλλοντική προστασία. Η επίτευξή της απαιτεί την ορθολογική και βιώσιμη χρήση και διατήρηση των φυσικών πόρων, την ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού προβληματισμού στις λοιπές αναπτυξιακές πολιτικές, πρακτικές και αποφάσεις, καθώς επίσης και την ισότητα ανάμεσα σε όλα τα μέλη της παρούσας γενιάς, μεταξύ τους και σε σχέση με τις μέλλουσες γενιές.

Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ)

Πρωτογενείς πηγές ενέργειας που, σε αντίθεση με τις συμβατικές, βρίσκονται παντού στη φύση και δεν εξαντλούνται – μη ορυκτές ενεργειακές πηγές, όπως η ηλιακή, η αιολική, η γεωθερμική, η υδροηλεκτρική, η κυματική, η παλιρροϊκή και η βιομάζα. Η αύξηση του μεριδίου των ΑΠΕ στην ενέργεια, που παράγεται και καταναλώνεται, θεωρείται βασική συνιστώσα της αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής και η αξιοποίησή τους αποτελεί, από κοινού με την ενεργειακή αποδοτικότητα και την εξοικονόμηση ενέργειας, ουσιώδες στοιχείο για την επίτευξη των ενωσιακών στόχων της ενιαίας, εσωτερικής αγοράς ενέργειας και της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού. Η υποχρέωση προώθησής τους κατοχυρώθηκε, σε ενωσιακό επίπεδο, με το άρθρο 194 ΣΛΕΕ, αλλά και με τις Οδηγίες 2001/77/ΕΚ και 2003/30/ΕΚ, που ενσωματώθηκαν στην ελληνική έννομη τάξη με τους ν. 3468/2006 (ΦΕΚ Α΄129/2006) και 3423/2005 (ΦΕΚ Α΄304/2005), αντίστοιχα και οι οποίες αντικαταστάθηκαν, στη συνέχεια, από την Οδηγία 2009/28/ΕΚ, που ενσωματώθηκε στην ελληνική έννομη τάξη με το ν. 4062/2012 (ΦΕΚ Α΄70/2012), η οποία αντικαταστάθηκε από την Οδηγία 2018/2001/ΕΕ, που αναμένεται να ενσωματωθεί στο εθνικό δίκαιο.

Απόβλητα

Κάθε ποσότητα ρύπων (ουσιών, θορύβου, ακτινοβολίας ή άλλων μορφών ενέργειας), σε οποιαδήποτε φυσική κατάσταση ή αντικειμένων, από τα οποία ο κάτοχός τους θέλει ή πρέπει ή υποχρεούται να απαλλαγεί, εφόσον είναι δυνατό να προκαλέσουν ρύπανση.

Βιολογική Ποικιλότητα ή Βιοποικιλότητα

Η ποικιλία των ζώντων οργανισμών κάθε προέλευσης, περιλαμβανομένων, μεταξύ άλλων, των χερσαίων, θαλάσσιων και άλλων υδατικών οικοσυστημάτων και οικολογικών συμπλεγμάτων, των οποίων αποτελούν μέρος. Επίσης, περιλαμβάνεται η ποικιλότητα εντός των ειδών, μεταξύ ειδών και οικοσυστημάτων και η ποικιλότητα των γονιδίων μέσα και μεταξύ των ειδών.

Γεώτοποι

Οι γεωλογικές – γεωμορφολογικές δομές, που συνιστούν φυσικούς σχηματισμούς και αντιπροσωπεύουν σημαντικές στιγμές της γεωλογικής ιστορίας της γης, είναι σημαντικοί μάρτυρες της μακράς εξέλιξής της ή δείχνουν σύγχρονες φυσικές, γεωλογικές διεργασίες, που συνεχίζουν να εξελίσσονται στην επιφάνεια της Γης.

Διαχείριση Αποβλήτων

Το σύνολο των δραστηριοτήτων συλλογής, διαλογής, μεταφοράς, επεξεργασίας, επαναχρησιμοποίησης ή τελικής διάθεσης αποβλήτων σε φυσικούς αποδέκτες, με στόχο την προστασία του περιβάλλοντος.

Ενεργειακή Αποδοτικότητα

Γενικός όρος, που αναφέρεται σε οποιοδήποτε στάδιο της παραγωγής, για το σχηματισμό ή τη χρήση των ενεργειακών πόρων. Στη γενίκευσή της, μπορεί να θεωρηθεί ως: α) υποκατάσταση ορισμένων μορφών ενέργειας, με άλλες πιο αποδοτικές, για την κάλυψη συγκεκριμένων αναγκών, β) υποκατάσταση ενέργειας από κεφάλαια, με την πραγματοποίηση επενδύσεων, π.χ για τη βελτίωση της απόδοσης του ενεργειακού εξοπλισμού στις βιομηχανικές μονάδες, γ) υποκατάσταση ενέργειας, από εξειδικευμένη εργασία ή και γενικότερα από εξειδικευμένη ενεργειακή και τεχνολογική γνώση.

Εξοικονόμηση Ενέργειας

Ποσότητα εξοικονομούμενης ενέργειας, η οποία προσδιορίζεται με τη μέτρηση ή / και τον κατ’ εκτίμηση υπολογισμό της κατανάλωσης, πριν και μετά την υλοποίηση ενός μέτρου βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης, με ταυτόχρονη εξασφάλιση της σταθερότητας των εξωτερικών συνθηκών, που επηρεάζουν την ενεργειακή κατανάλωση.

Επικίνδυνες Ουσίες ή Παρασκευάσματα

Οι  ουσίες ή τα παρασκευάσματα, που είναι τοξικές, διαβρωτικές, ερεθιστικές, εκρηκτικές, εύφλεκτες, καρκινογόνες, μεταλλαξιογόνες, ραδιενεργές ή άλλες ουσίες, που έχουν την ιδιότητα να επιταχύνουν την καύση, να αλλοιώνουν τη φυσική κατάσταση του νερού, του εδάφους ή του αέρα και να προσβάλλουν δυσμενώς τον άνθρωπο και όλα τα άλλα έμβια όντα, καθώς και το φυσικό περιβάλλον.

Εσωτερική Αγορά Ενέργειας

Η εφαρμογή των αρχών της συνθήκης  της Ρώµης, για την ενιαία ευρωπαϊκή αγορά και στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας, εντός Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Κλιματική Αλλαγή

Η μεταβολή του παγκόσμιου κλίματος και, ειδικότερα, οι μεταβολές των μετεωρολογικών συνθηκών, που εκτείνονται σε μεγάλη χρονική κλίμακα. Τέτοιου τύπου μεταβολές περιλαμβάνουν, στατιστικά, σημαντικές διακυμάνσεις ως προς τη μέση κατάσταση του κλίματος ή τη μεταβλητότητά του, που εκτείνονται σε βάθος χρόνου δεκαετιών ή περισσότερων ακόμα ετών. Οι κλιματικές αλλαγές οφείλονται σε φυσικές διαδικασίες, καθώς και σε ανθρώπινες δραστηριότητες με επιπτώσεις στο κλίμα, όπως η τροποποίηση της σύνθεσης της ατμόσφαιρας. Στη Σύμβαση – Πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (UNFCC), η κλιματική αλλαγή ορίζεται ως η μεταβολή στο κλίμα, που οφείλεται άμεσα ή έμμεσα σε ανθρώπινες δραστηριότητες, διακρίνοντας τον όρο από την κλιματική μεταβλητότητα, που έχει φυσικά αίτια.

Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ)

Συστηματική μελέτη, που εκπονείται για κάθε έργο ή δραστηριότητα, που ενδέχεται να έχει επιπτώσεις στο περιβάλλον. Έχει αυστηρά καθορισμένη δομή και περιεχόμενο, ως προς την περιγραφή του έργου ή της δραστηριότητας, τον εντοπισμό και αξιολόγηση των βασικών επιπτώσεων στο περιβάλλον, την περιγραφή των μέτρων για την πρόληψη, μείωση ή αποκατάσταση των αρνητικών επιπτώσεων στο περιβάλλον, την εξέταση των εναλλακτικών λύσεων, με στόχο την αποτελεσματικότερη λειτουργία του έργου ή της δραστηριότητας, με τις ελάχιστες περιβαλλοντικές επιπτώσεις.

Οικολογική Ισορροπία

Η σχετικά σταθερή σχέση, που διαμορφώνεται με την πάροδο του χρόνου, ανάμεσα στους παράγοντες και τα στοιχεία του περιβάλλοντος ενός οικοσυστήματος.

Οικολογικός Διάδρομος

Διάδρομος γης, που συνδέει υπάρχουσες προστατευόμενες περιοχές και επιτρέπει την ισορροπημένη ελεύθερη επικοινωνία των ειδών. Ένας οικολογικός διάδρομος πρέπει να παρέχει περιβάλλον παρόμοιο με εκείνο των δύο περιοχών.

Οικοσύστημα

Κάθε σύνολο βιοτικών και μη βιοτικών παραγόντων και στοιχείων του περιβάλλοντος, που δρουν σε ορισμένο χώρο και βρίσκονται σε αλληλεπίδραση μεταξύ τους.

Περιβάλλον

Το σύνολο των φυσικών και ανθρωπογενών παραγόντων και στοιχείων, που βρίσκονται σε αλληλεπίδραση και επηρεάζουν την οικολογική ισορροπία, την ποιότητα της ζωής, την υγεία των κατοίκων, την ιστορική και πολιτιστική παράδοση και τις αισθητικές αξίες. Είναι ο ορισμός, που δόθηκε για πρώτη φορά με το ν. 1650/1986 (ΦΕΚ Α΄160/1986) και διατηρείται μέχρι και σήμερα, έχοντας λάβει ευρεία αναγνώριση και αποδοχή, ελλείψει έτερου, γενικότερου και επίσημου ορισμού. Στην έννοιά του συμπεριλαμβάνονται το φυσικό, το πολιτιστικό και το οικιστικό περιβάλλον, η προστασία των οποίων κατοχυρώνεται στο άρθρο 24 του Συντάγματος, ως υποχρέωση του κράτους και δικαίωμα του καθενός.

Περιβαλλοντική Αδειοδότηση

Η διαδικασία αδειοδότησης σχεδίων και προγραμμάτων, έργων και δραστηριοτήτων, του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα, που ενδέχεται να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον. Ανάλογα με το βαθμό επικινδυνότητάς τους για το περιβάλλον, τα σχέδια και τα προγράμματα, τα έργα και οι δραστηριότητες κατατάσσονται σε κατηγορίες, οι οποίες διαφοροποιούνται, ως προς τις απαιτήσεις, τα δικαιολογητικά και τη διαδικασία αδειοδότησής τους.

Περιβαλλοντική Μόλυνση

Η μορφή ρύπανσης, που χαρακτηρίζεται από την παρουσία παθογόνων μικροοργανισμών στο περιβάλλον ή δεικτών, που υποδηλώνουν την πιθανότητα παρουσίας τέτοιων μικροοργανισμών.

Περιβαλλοντική Ρύπανση

Η παρουσία στο περιβάλλον ρύπων, δηλαδή κάθε είδους ουσιών, θορύβου, ακτινοβολίας ή άλλων μορφών ενέργειας, σε ποσότητα, συγκέντρωση ή διάρκεια, που μπορούν να προκαλέσουν αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία, στους ζωντανούς οργανισμούς και στα οικοσυστήματα ή υλικές ζημιές και γενικά να καταστήσουν το περιβάλλον ακατάλληλο για τις επιθυμητές χρήσεις του.

Περιβαλλοντική Υποβάθμιση

Η πρόκληση από ανθρώπινες δραστηριότητες, ρύπανσης ή οποιασδήποτε άλλης μεταβολής στο περιβάλλον, η οποία είναι πιθανό  να έχει αρνητικές επιπτώσεις στην οικολογική ισορροπία, στην ποιότητα ζωής και στην υγεία των κατοίκων, στην ιστορική και πολιτιστική κληρονομιά και στις αισθητικές αξίες.

Περιβαλλοντική Προστασία

Το σύνολο των ενεργειών, μέτρων και έργων, που έχουν στόχο την πρόληψη της υποβάθμισης του περιβάλλοντος ή την αποκατάσταση, διατήρηση ή βελτίωσή του.

Περιβαλλοντικό Σύνταγμα

Το πλέγμα των διατάξεων του Συντάγματος, που αποτελείται από τα άρθρα 2 παρ. 1, 5 παρ. 1 και 5, 5Α, 10 παρ. 3, 20, 101 παρ. 4 και 106 παρ. 1 του Συντάγματος, τα οποία, σε συνδυασμό πάντα με το άρθρο 24 του Συντάγματος, δημιουργούν ένα ειδικό υποσύστημα του Συντάγματος με θεματική ομοιογένεια, που κινείται γύρω από την έννοια του περιβάλλοντος.

Στρατηγική Εκτίμηση Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΕΠΕ)

Διαδικασία υψηλού επιπέδου, που εφαρμόζεται σε σχέδια και προγράμματα, που ενδέχεται να έχουν επιπτώσεις στο περιβάλλον και η οποία επεκτείνει την έννοια και τις αρχές της Εκτίμησης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΕΠΕ), οι οποίες συνήθως εφαρμόζονται σε πολιτικές, που έχουν χωροταξικές επιπτώσεις, σχέδια, προγράμματα και ομάδες έργων. Κατά συνέπεια, η ΣΕΠΕ παρέχει πρωτίστως, τη δυνατότητα να αποφευχθεί κάθε είδους εκπόνηση και εφαρμογή ακατάλληλων σχεδίων, προγραμμάτων και έργων και βοηθά στην εκ των προτέρων αναγνώριση αυτών. Έτσι, γίνεται μια εκτίμηση των εναλλακτικών προτάσεων του έργου και αναγνώριση των αθροιστικών συνεπειών του.

Σχεδιασμός Χωρικός

Πρακτική και δραστηριότητα του δημόσιου τομέα, που πραγματοποιείται με κριτήρια τεχνικά και σε συμμόρφωση με τους κανόνες της επιστήμης και περιλαμβάνει ένα σύνολο πολιτικών, θεσμών και διαδικασιών, για το σχεδιασμό, την οργάνωση και τη διαχείριση του χώρου, με βασικό στόχο τη γεωγραφική διάσταση, προς το σκοπό της ισόρροπης ανάπτυξης του χώρου, τοπικού, περιφερειακού, εθνικού και διεθνικού, αλλά και της εξυπηρέτησης της λειτουργικότητας και της ανάπτυξης των οικισμών, καθώς επίσης και της εξασφάλισης των καλύτερων δυνατών όρων διαβίωσης. Είδος συνολικού, δημόσιου αναπτυξιακού σχεδιασμού, που διαφοροποιείται από τους ειδικούς ή τομεακούς σχεδιασμούς και από τον περιβαλλοντικό σχεδιασμό και αποτελείται από δύο επίπεδα, το χωροταξικό σχεδιασμό και τον πολεοδομικό σχεδιασμό.

Σχεδιασμός Χωροταξικός

Το πρώτο και ιεραρχικά ανώτερο επίπεδο του χωρικού σχεδιασμού, με στρατηγικό χαρακτήρα και ενδεικτικό περιεχόμενο. Είναι σχεδιασμός υπερτοπικός και αφορά στη διερεύνηση και την οριοθέτηση των χωρικών επιπτώσεων ενός ευρύτερου αναπτυξιακού σχεδίου, με σκοπό τη διατύπωση μίας πρότασης για τη σύζευξη της οικονομικοκοινωνικής ανάπτυξης και της περιβαλλοντικής προστασίας της εδαφικής ενότητας, στην οποία το σχέδιο αυτό αναφέρεται. Υλοποιείται μέσα από τα χωροταξικά σχέδια, τα οποία αποτελούν τη γενική πρόταση χωροταξικής οργάνωσης είτε του εθνικού και περιφερειακού χώρου, είτε συγκεκριμένων τομέων παραγωγικών δραστηριοτήτων εθνικής σημασίας και τα οποία συγκροτούν ένα συνεκτικό σύνολο γενικών κατευθύνσεων, που θέτουν τους μακροπρόθεσμους στόχους της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης. Το θεσμικό πλαίσιο του χωροταξικού σχεδιασμού στην Ελλάδα διαμορφώθηκε με τους ν. 360/1976 (ΦΕΚ Α΄151/1976), ν. 1650/1986 (ΦΕΚ Α΄160/1986), ν. 2742/1999 (ΦΕΚ Α΄207/1999), ν. 4269/2014 (ΦΕΚ Α΄142/2014) και ν. 4447/2016 (ΦΕΚ Α' 241/2016).

Σχεδιασμός Πολεοδομικός

Το δεύτερο και ιεραρχικά κατώτερο επίπεδο του χωρικού σχεδιασμού, με ρυθμιστικό χαρακτήρα και κανονιστικό περιεχόμενο. Είναι σχεδιασμός τοπικός και αφορά στον προγραμματισμό και το σχεδιασμό της πόλης ή του οικισμού, με στόχο τη συντονισμένη, στο χώρο και το χρόνο, ανάπτυξη και συγκρότησή τους ως κοινωνικής, οικονομικής και παραγωγικής οντότητας. Υλοποιείται μέσα από τα πολεοδομικά σχέδια, τα οποία καθορίζουν τις χρήσεις γης και τους όρους και περιορισμούς δόμησης, με βάση τη φυσιογνωμία, τις ιδιαιτερότητες και τις ανάγκες της κάθε περιοχής, προκειμένου να θεραπεύσουν τις πολεοδομικές ανάγκες του κοινωνικού συνόλου, επί τη βάσει πολεοδομικών κριτηρίων, που συνάπτονται προς το σεβασμό του περιβάλλοντος, την ασφάλεια, την υγιεινή, την αισθητική και τη λειτουργικότητα των πόλεων και των οικισμών. Το θεσμικό πλαίσιο του πολεοδομικού σχεδιασμού στην Ελλάδα διαμορφώθηκε με τους ν.δ της 17.07.1923 (ΦΕΚ Α΄228/1923), ν. 947/1979 (ΦΕΚ Α΄169/1979), ν. 1337/1983 (ΦΕΚ Α΄33/1983), ν. 2508/1997 (ΦΕΚ Α΄124/1997), ν. 4269/2014 (ΦΕΚ Α΄142/2014) και ν. 4447/2016 (ΦΕΚ Α' 241/2016).

Σχεδιασμός Ειδικός & Τομεακός

Πρακτική, που αποσκοπεί στο σχεδιασμό συγκεκριμένων έργων ή παραγωγικών τομέων, χωρίς να έχουν στο επίκεντρό τους το χώρο.

Σχεδιασμός Περιβαλλοντικός

Πρακτική, που αποσκοπεί στην προστασία και την ορθολογική διαχείριση του περιβάλλοντος, χωρίς να χρησιμοποιεί το γεωγραφικό κριτήριο.

Τοπίο

Κάθε δυναμικό σύνολο βιοτικών και μη βιοτικών παραγόντων και στοιχείων του περιβάλλοντος, που μεμονωμένα ή αλληλοεπιδρώντας σε συγκεκριμένο χώρο, συνθέτουν μια οπτική εμπειρία.

Φυσικοί Πόροι

Κάθε στοιχείο του περιβάλλοντος, που χρησιμοποιείται ή μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τον άνθρωπο, για την ικανοποίηση των αναγκών του και αποτελεί αξία για το κοινωνικό σύνολο.